Jedzenie zamiast pomagać – zaczyna ranić. Zaburzenia odżywiania to cicha epidemia
Nie ma jednej przyczyny zaburzeń odżywiania. Eksperci wskazują, że na rozwój tych zaburzeń ma wpływ wiele czynników – biologicznych, psychologicznych i społecznych. Do najczęstszych należą:
- brak akceptacji własnego wyglądu,
- presja społeczna dotycząca szczupłej sylwetki,
- krytyka ze strony otoczenia,
- zaburzone relacje rodzinne,
- perfekcjonizm,
- depresja i inne zaburzenia psychiczne,
- doświadczenia traumatyczne.
Najczęściej chorują kobiety. Ok. 25 proc. pacjentów stanowią mężczyźni. Warto zaznaczyć, że pierwsze objawy mogą pojawić się już u dzieci w wieku 6–10 lat.
Najczęstsze zaburzenia odżywiania
Anoreksja – choroba, która zmienia obraz siebie
Jadłowstręt psychiczny polega na celowym ograniczaniu jedzenia i dążeniu do skrajnie niskiej masy ciała. Charakterystyczne jest zniekształcone postrzeganie własnego ciała – osoba chora widzi siebie jako „zbyt grubą”, nawet przy niedowadze.
Objawy obejmują m.in.:
- wychudzenie, osłabienie,
- suchą skórę i wypadanie włosów,
- nietolerancję zimna,
- zaburzenia koncentracji i nastroju.
Bulimia – błędne koło objadania i poczucia winy
Bulimia charakteryzuje się napadami objadania się, po których pojawiają się zachowania kompensacyjne, takie jak:
- prowokowanie wymiotów,
- nadużywanie środków przeczyszczających,
- nadmierna aktywność fizyczna.
Towarzyszy temu silne poczucie winy i lęk przed przytyciem.
Zaburzenie z napadami objadania się (BED)
W tym przypadku dochodzi do epizodów objadania się bez zachowań kompensacyjnych. Jedzenie staje się sposobem radzenia sobie z emocjami, stresem czy napięciem, a po epizodach pojawia się wstyd i poczucie utraty kontroli.
Ortoreksja – kiedy „zdrowe jedzenie” szkodzi
Coraz częściej rozpoznawanym zaburzeniem jest ortoreksja – obsesyjna potrzeba spożywania wyłącznie „zdrowej” żywności. Choć intencją jest dbanie o zdrowie, skutki mogą być odwrotne:
- niedobory pokarmowe,
- wykluczanie całych grup produktów,
- izolacja społeczna,
- wyniszczenie organizmu.
Leczenie wymaga współpracy specjalistów
Terapia zaburzeń odżywiania jest złożona i wymaga podejścia interdyscyplinarnego. W leczeniu uczestniczą:
- lekarz psychiatra (lub psychiatra dziecięcy),
- psychoterapeuta,
- psychodietetyk.
Proces leczenia obejmuje najczęściej psychoterapię, wsparcie dietetyczne, a w niektórych przypadkach również farmakoterapię. Kluczowe jest także wsparcie rodziny i bliskich.
Skutki nieleczenia mogą być poważne
Brak terapii prowadzi do licznych powikłań, które dotyczą wielu układów organizmu. Najczęstsze to:
- zaburzenia hormonalne i bezpłodność,
- choroby serca i zaburzenia rytmu,
- osteoporoza,
- uszkodzenia przewodu pokarmowego,
- zaburzenia elektrolitowe i odwodnienie,
- depresja i inne zaburzenia psychiczne.
W skrajnych przypadkach dochodzi do wyniszczenia organizmu i śmierci.
Zaburzenia odżywiania coraz częściej dotyczą nie tylko dzieci i młodzieży, ale także dorosłych, osób aktywnych zawodowo, a nawet pracujących w zawodach medycznych. Wczesne rozpoznanie objawów i szybka pomoc specjalistów mogą znacząco poprawić rokowanie i jakość życia pacjentów.